مركز اطلاعات و مدارك اسلامى

543

فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )

ضوابط جمع عرفى ر . ك : قواعد جمع عرفى « ط » طرد وجود وصف ملازم حكم ، و فاقد تناسب ذاتى يا تبعى با حكم طرد ، از مسالك علت بوده و به معناى وصفى از اوصاف اصل غير از وصف مناسب يا وصف شبهى است كه در غير محل نزاع همواره همراه حكم مىآيد ؛ به بيان ديگر ، طرد عبارت است از وجود حكم با وجود وصفى كه مناسبت ذاتى و يا تبعى ميان آن وصف و حكم وجود نداشته و فقط ملازمه وجودى ميان آنها باشد ، و چنين وصفى ، وصف طردى ناميده مىشود ، همچون ملازمه وجودى ميان حكم حرمت خمر مسكر و انتشار بوى تند همراه آن . و يا براى مثال ، در تعليل ازاله نجاست به آب مطلق گفته شده : « چون آب مايعى است كه بر جنس آن پل ساخته مىشود ، پس مطهر است » و از آنجا كه روغن و سركه چنين وصفى ندارند پس مطهر نيستند ؛ وصف طردى در اين مثال ، « قابليت پل زدن بر جنس آن » مىباشد كه در آب وجود دارد ، ولى در سركه و خمر وجود ندارد . اصوليون اهل سنت درباره اينكه طرد ، از عليت كشف مىنمايد يا نه ، اختلاف دارند ؛ بسيارى از آنها همانند « آمدى » و « ابن حاجب » بر اين عقيده‌اند كه از عليت ، كشف نمىكند و برخى ديگر ، عكس آن را اعتقاد دارند . نيز ر . ك : قياس طرد ( خاص ) . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 4 ، ص 113 . فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 5 ، ص 221 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 661 . طرد و عكس ر . ك : دوران طرق استنباط علت حكم ر . ك : مسالك علت طرق امضايى ر . ك : اماره امضايى طرق بازشناسى حقيقت از مجاز ر . ك : علايم حقيقت و مجاز طرق تأسيسى ر . ك : اماره تأسيسى طرق تعيين حقيقت و مجاز ر . ك : علايم حقيقت و مجاز طرق خاص امضايى ر . ك : اماره امضايى طرق سمعى ر . ك : اماره شرعى طرق شرعى ر . ك : اماره شرعى طرق ظنى ر . ك : امارات طرق عقلايى ر . ك : اماره عقلايى طرق عملى ر . ك : اماره معتبر طرق غير علمى ر . ك : امارات طرق كاشفيت اجماع راه‌هاى كشف اجماع از قول و نظر معصوم عليه السّلام اصوليون امامى معتقدند اجماع بما هو اجماع ارزش و اعتبار ذاتى ندارد ، بلكه اجماعى ارزش دارد كه از نظر معصوم عليه السّلام پرده برمىدارد ؛ ازاين‌رو ، راه‌هايى را براى كشف اجماع از قول و نظر معصوم عليه السّلام مطرح نموده و آنها را « طرق كاشفيت اجماع » ناميده‌اند . مهم‌ترين اين راه‌ها از نظر علماى شيعه عبارت است از : 1 . طريق حس ( كه به آن تضمنى و يا دخولى نيز مىگويند ) ؛ 2 . طريق حدس ؛ 3 . طريق لطف ؛ 4 . طريق تقرير ؛ 5 . طريق وثوق و اطمينان . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 103 - 101 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 331 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 83 . غراوى ، محمد عبد الحسن محسن ، مصادر الاستنباط بين الاصوليين و الاخباريين ، ص 172 . طرق مخترعه ر . ك : اماره تأسيسى طرق معرفت حقايق الفاظ ر . ك : علايم حقيقت طريق تضمنى ر . ك : طريق حس طريق تقرير كشف رأى معصوم عليه السّلام از طريق تحقق اجماع در محضر وى و سكوت او طريق تقرير ، از « طرق كاشفيت اجماع » بوده و به اين معنا است كه در محضر منظر و مسمع معصوم عليه السّلام اجماعى محقق شود و